Ассалому Алайкум ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ!
Бирор каттароқ ёки яхшироқ нарсани хоҳлашдан бўладиган ички ноқулайлик ҳиссидан қутулиш усули.
Бундан олдинги ёзган мақоламизни ўқиб кўпчилик бизга ҳам бу муаммодан қутулиш йўлини ўргатинг деб ёзишди. Марҳамат, қуйида буни тушунтириб ўтамиз.
Дастлаб ёшлигингизда бунга мос бўлган ҳолатни эсланг. Яъни сиз бир нарсани олишни хоҳладингиз ва ота-онангиздан уни олиб беришларини сўрадингиз. Аммо улар олиб беришмади.
Сиз уларнинг юзида сиздан норозилик, жаҳл чиқиши, ғазабланиш, асабийлашиш, чорасизлик каби ифодаларни кўрдингиз. Уларнинг овозида ҳам норозилик, ғазаб, асабийлашиш, жаҳли чиққанлиги аниқ ва тиниқ билиниб, ҳис қилиниб туриларди.
Одатда бунақа ҳолатлар болалар ва ота-оналар ўртасида жуда кўп содир бўлади. Шунинг учун ҳам бизда қуйидагича шартли рефлекс пайдо бўлади:
Бирор нарсани хоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамизнинг норозилигини ҳис қилдик.
Бирор нарсани ҳоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамизнинг жаҳли чиққанлигини ҳис қилдик.
Бирор нарсани ҳоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамизнинг ғазаби келганлигини ҳис қилдик.
Бирор нарсани ҳоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамизнинг асабийлашганини ҳис қилдик.
Бирор нарсани ҳоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамиздаги иложсизлик ҳиссини ҳис қилдик.
Ўзимизга ёқадиган бирор нарсани хоҳладик ва шу лаҳзада биздан норози бўлганликни ҳис қилдик.
Ўзимизга ёқадиган бирор нарсани хоҳладик ва шу лаҳзада биздан норози бўлганликни ҳис қилдик.
Ўзимизга ёқадиган бирор нарсани хоҳладик ва шу лаҳзада биздан норози бўлганликни ҳис қилдик.
Олдинги постимизда айтиб ўтганимиздик бу икки ҳолат ўзаро боғланиб қолди.
Энди бундан ҳам даҳшатлироғини тушунтирамиз. Гап шундаки боланинг онги ота-онасининг жаҳли чиққанлигини, ғазаби келганлигини, ундан норози бўлганлигини оддий қабул қилмайди. Бола онги буни ўлим хавфи деб қабул қилади.
Ота-онам мендан жаҳли чиқдими демак энди мени яхши кўрмайди, яхши кўрмайдими демак энди мендан воз кечади. Мендан воз кечдими энди мен ўлиб кетаман деб тушунади.
Юқорида айтилганларни жамласак онгда қуйидаги равишдаги ҳиссий боғлиқлик - шартли рефлекс пайдо бўлади:
Бирор нарсани хоҳлаш = ўлим.
Яъни, бирор каттароқ ёки яхшироқ нарсани хоҳлаганингизда сизда ўлиб кетиш ҳисси ҳам дарҳол пайдо бўлади. Мана шу боғлиқлик ҳозиргача сиз билан бирга яшаб келяпти. Шунинг учун ҳам бугунги кунга келиб бирор каттароқ ёки яхшироқ нарсани хоҳлаганингизда ичингизда қандайдир ноқулайликни, оғриқни, тушкунликни ҳис қиласиз.
Энди бундан қутулиш керак. Бунинг учун эса қуйидагича йўл тутинг:
1. Бирор нарсани хоҳладингиз ва олиб беришларини сўраганингизда ота-онангизда жаҳл чиқиш ҳолатини кўрдингиз. Шунда сиз уларнинг жаҳлини чиқарган нарса - бу менинг бирор нарсани хоҳлаганим бўлди деб ўйладингиз. Аммо ҳақиқатдан ҳам шундайми. Келинг бир қараб кўрайлик.
Уларнинг жаҳли сиз бирор нарсани хоҳлаганингиз учун эмас, балки боладаги бу каби хоҳиш истаклар табиий эканлигини билмаганлигини туфайли чиққан.
Уларнинг жаҳли сиз бирор нарсани хоҳлаганингиз учун эмас, балки бола бирор нарсани хоҳлашга ҳаққи йўқ деган нотўғри қарашлари бўлганлиги учун чиққан.
Уларнинг жаҳли сиз бирор нарсани хоҳлаганингиз учун эмас, балки ўзларидаги травмалар туфайли чиққан.
Уларнинг жаҳли сиз бирор нарсани хоҳлаганингиз учун эмас, балки бундай вазиятларда қандай йўл тутишни билмаганликлари учун чиққан.
Энди ўйлаб кўринг уларнинг жаҳли мен бирор нарсани хоҳлаганим учун чиқди деган фикрингиз ҳақиқатми ёки шунчаки кўплаб тахминлардан бирими?
Ҳа, бу ўша пайтдаги сизнинг тахминингиз бўлган, холос. Сиз эса ҳозиргача ўша тахминни ҳақиқат дея ишониб юрибсиз.
Бу фикрингиз тахмин эканлигини билгач, ҳозир ўзингизни
қандай ҳис қиляпсиз?
Бирор каттароқ ёки яхшироқ нарсани хоҳлашдан бўладиган ички ноқулайлик ҳиссидан қутулиш усули.
Бундан олдинги ёзган мақоламизни ўқиб кўпчилик бизга ҳам бу муаммодан қутулиш йўлини ўргатинг деб ёзишди. Марҳамат, қуйида буни тушунтириб ўтамиз.
Дастлаб ёшлигингизда бунга мос бўлган ҳолатни эсланг. Яъни сиз бир нарсани олишни хоҳладингиз ва ота-онангиздан уни олиб беришларини сўрадингиз. Аммо улар олиб беришмади.
Сиз уларнинг юзида сиздан норозилик, жаҳл чиқиши, ғазабланиш, асабийлашиш, чорасизлик каби ифодаларни кўрдингиз. Уларнинг овозида ҳам норозилик, ғазаб, асабийлашиш, жаҳли чиққанлиги аниқ ва тиниқ билиниб, ҳис қилиниб туриларди.
Одатда бунақа ҳолатлар болалар ва ота-оналар ўртасида жуда кўп содир бўлади. Шунинг учун ҳам бизда қуйидагича шартли рефлекс пайдо бўлади:
Бирор нарсани хоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамизнинг норозилигини ҳис қилдик.
Бирор нарсани ҳоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамизнинг жаҳли чиққанлигини ҳис қилдик.
Бирор нарсани ҳоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамизнинг ғазаби келганлигини ҳис қилдик.
Бирор нарсани ҳоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамизнинг асабийлашганини ҳис қилдик.
Бирор нарсани ҳоҳладик ва ўша лаҳзада ота-онамиздаги иложсизлик ҳиссини ҳис қилдик.
Ўзимизга ёқадиган бирор нарсани хоҳладик ва шу лаҳзада биздан норози бўлганликни ҳис қилдик.
Ўзимизга ёқадиган бирор нарсани хоҳладик ва шу лаҳзада биздан норози бўлганликни ҳис қилдик.
Ўзимизга ёқадиган бирор нарсани хоҳладик ва шу лаҳзада биздан норози бўлганликни ҳис қилдик.
Олдинги постимизда айтиб ўтганимиздик бу икки ҳолат ўзаро боғланиб қолди.
Энди бундан ҳам даҳшатлироғини тушунтирамиз. Гап шундаки боланинг онги ота-онасининг жаҳли чиққанлигини, ғазаби келганлигини, ундан норози бўлганлигини оддий қабул қилмайди. Бола онги буни ўлим хавфи деб қабул қилади.
Ота-онам мендан жаҳли чиқдими демак энди мени яхши кўрмайди, яхши кўрмайдими демак энди мендан воз кечади. Мендан воз кечдими энди мен ўлиб кетаман деб тушунади.
Юқорида айтилганларни жамласак онгда қуйидаги равишдаги ҳиссий боғлиқлик - шартли рефлекс пайдо бўлади:
Бирор нарсани хоҳлаш = ўлим.
Яъни, бирор каттароқ ёки яхшироқ нарсани хоҳлаганингизда сизда ўлиб кетиш ҳисси ҳам дарҳол пайдо бўлади. Мана шу боғлиқлик ҳозиргача сиз билан бирга яшаб келяпти. Шунинг учун ҳам бугунги кунга келиб бирор каттароқ ёки яхшироқ нарсани хоҳлаганингизда ичингизда қандайдир ноқулайликни, оғриқни, тушкунликни ҳис қиласиз.
Энди бундан қутулиш керак. Бунинг учун эса қуйидагича йўл тутинг:
1. Бирор нарсани хоҳладингиз ва олиб беришларини сўраганингизда ота-онангизда жаҳл чиқиш ҳолатини кўрдингиз. Шунда сиз уларнинг жаҳлини чиқарган нарса - бу менинг бирор нарсани хоҳлаганим бўлди деб ўйладингиз. Аммо ҳақиқатдан ҳам шундайми. Келинг бир қараб кўрайлик.
Уларнинг жаҳли сиз бирор нарсани хоҳлаганингиз учун эмас, балки боладаги бу каби хоҳиш истаклар табиий эканлигини билмаганлигини туфайли чиққан.
Уларнинг жаҳли сиз бирор нарсани хоҳлаганингиз учун эмас, балки бола бирор нарсани хоҳлашга ҳаққи йўқ деган нотўғри қарашлари бўлганлиги учун чиққан.
Уларнинг жаҳли сиз бирор нарсани хоҳлаганингиз учун эмас, балки ўзларидаги травмалар туфайли чиққан.
Уларнинг жаҳли сиз бирор нарсани хоҳлаганингиз учун эмас, балки бундай вазиятларда қандай йўл тутишни билмаганликлари учун чиққан.
Энди ўйлаб кўринг уларнинг жаҳли мен бирор нарсани хоҳлаганим учун чиқди деган фикрингиз ҳақиқатми ёки шунчаки кўплаб тахминлардан бирими?
Ҳа, бу ўша пайтдаги сизнинг тахминингиз бўлган, холос. Сиз эса ҳозиргача ўша тахминни ҳақиқат дея ишониб юрибсиз.
Бу фикрингиз тахмин эканлигини билгач, ҳозир ўзингизни
қандай ҳис қиляпсиз?