Ipoteka nima?
Aholi ko’paygani sari uy-joy sotib olish uchun talab ham ortadi. Ammo uy-joy arzon emas va ko’pchilik uchun yagona yo’l bu - bankdan qarz olish, ya’ni ipoteka krediti. Ammo aslida ipoteka qanday ishlaydi? Va nega ba’zan uy uchun ikki-uch barobar to’lashga majbur bo’lamiz?
Avvalo, ipoteka bu - ko‘chmas mulk garovi evaziga olinadigan uzoq muddatli kreditdir.
Ya’ni, siz uy sotib olasiz, lekin pulini to‘liq birdan bermaysiz. Bank sizga pul beradi, siz esa uni yillar davomida foiz bilan qaytarasiz. Uy esa shu vaqt ichida garovda bo‘ladi. Agar to‘lovlarni to‘xtatsangiz, bank uni qaytarib olish huquqiga ega bo‘ladi.
O‘zbekistonda ipotekalar odatda annuitet to‘lov usuli asosida beriladi. Annuitet bu - har oy siz bir xil to‘lov qilasiz, degani. Lekin:
1. dastlabki yillarda bu to‘lovning katta qismi foizlarni uzishga,
2. keyingi yillarda esa ko‘proq qismi asosiy qarzni uzishga ketadi.
Ko‘pchilik past oyma-oy to‘lovni tanlash uchun uzoq muddatli ipotekani oladi (masalan, 20 yoki 25 yil). Ammo bu qulaylikning narxi bor: muddat qancha uzun bo‘lsa, umumiy to‘lanadigan summa shuncha katta bo‘ladi. Chunki, garchi qarzning asosiy prinsipal qismi o’zgarmay qolsada, muddat qancha uzoq bo’lsa shuncha ko’p foiz to’lanadi.
Masalan, 100 million so‘m ipoteka, 15 yilga, 20% yillik stavka bilan, boshqa to’lov va imtiyozlarni xisobga olmaganda, taxminan 320 million so‘m qaytarasiz.(E’tibor bering: 20% degani bilan, siz to’laydigan foiz summasi 100/20=20 million emas, aksincha uch barobarga aylanadi). Xuddi shu miqdor 25 yilga olinsa, jami to‘lov taxminan 500 million so‘mdan ortadi. Farq nimada? Vaqt. Uzoqroq muddat ko‘proq foiz degani. Yuqoridagi misollarning 1) 220 mln, 2) 400mln qismi shunchaki foizlar uchun to’langan.
Ipoteka olayorganda annuitet hisoblash usuli orqali kreditni hisoblab, yaxshilab tushunib olish kerak bo’ladi. Foizlar ikki xonali bo’lgani bilan, haqiqiy qaytarilishi kerak bo’lgan summa qarz prinsipalining bir necha barobariga aylanadi. Lekin bunda inflyatsiya katta yordam ve yengillik beradi. Yillik 10% inflyatsiya bilan yuqorida misol keltirgan qarzlarimiz deyarli ikki barobarga arzonlashishi mumkin. Inflyatsiya har doim ham yomon emas :)
@puldangapir
Aholi ko’paygani sari uy-joy sotib olish uchun talab ham ortadi. Ammo uy-joy arzon emas va ko’pchilik uchun yagona yo’l bu - bankdan qarz olish, ya’ni ipoteka krediti. Ammo aslida ipoteka qanday ishlaydi? Va nega ba’zan uy uchun ikki-uch barobar to’lashga majbur bo’lamiz?
Avvalo, ipoteka bu - ko‘chmas mulk garovi evaziga olinadigan uzoq muddatli kreditdir.
Ya’ni, siz uy sotib olasiz, lekin pulini to‘liq birdan bermaysiz. Bank sizga pul beradi, siz esa uni yillar davomida foiz bilan qaytarasiz. Uy esa shu vaqt ichida garovda bo‘ladi. Agar to‘lovlarni to‘xtatsangiz, bank uni qaytarib olish huquqiga ega bo‘ladi.
O‘zbekistonda ipotekalar odatda annuitet to‘lov usuli asosida beriladi. Annuitet bu - har oy siz bir xil to‘lov qilasiz, degani. Lekin:
1. dastlabki yillarda bu to‘lovning katta qismi foizlarni uzishga,
2. keyingi yillarda esa ko‘proq qismi asosiy qarzni uzishga ketadi.
Ko‘pchilik past oyma-oy to‘lovni tanlash uchun uzoq muddatli ipotekani oladi (masalan, 20 yoki 25 yil). Ammo bu qulaylikning narxi bor: muddat qancha uzun bo‘lsa, umumiy to‘lanadigan summa shuncha katta bo‘ladi. Chunki, garchi qarzning asosiy prinsipal qismi o’zgarmay qolsada, muddat qancha uzoq bo’lsa shuncha ko’p foiz to’lanadi.
Masalan, 100 million so‘m ipoteka, 15 yilga, 20% yillik stavka bilan, boshqa to’lov va imtiyozlarni xisobga olmaganda, taxminan 320 million so‘m qaytarasiz.(E’tibor bering: 20% degani bilan, siz to’laydigan foiz summasi 100/20=20 million emas, aksincha uch barobarga aylanadi). Xuddi shu miqdor 25 yilga olinsa, jami to‘lov taxminan 500 million so‘mdan ortadi. Farq nimada? Vaqt. Uzoqroq muddat ko‘proq foiz degani. Yuqoridagi misollarning 1) 220 mln, 2) 400mln qismi shunchaki foizlar uchun to’langan.
Ipoteka olayorganda annuitet hisoblash usuli orqali kreditni hisoblab, yaxshilab tushunib olish kerak bo’ladi. Foizlar ikki xonali bo’lgani bilan, haqiqiy qaytarilishi kerak bo’lgan summa qarz prinsipalining bir necha barobariga aylanadi. Lekin bunda inflyatsiya katta yordam ve yengillik beradi. Yillik 10% inflyatsiya bilan yuqorida misol keltirgan qarzlarimiz deyarli ikki barobarga arzonlashishi mumkin. Inflyatsiya har doim ham yomon emas :)
@puldangapir