Faylasuf fikrlari

Lao Tszi

Va’daning bajarilmasligining eng ishonchli belgisi — uning qanchalik oson berilishidir.

Bu fikr insonning so‘zlari va amallari o‘rtasidagi farq haqida. Haqiqiy va’da shunchaki aytilgan gap emas — u mas’uliyat, vaqt va harakatni talab qiladi. Shuning uchun inson biror narsani juda oson, o‘ylamasdan yoki hech qanday mas’uliyatni his qilmasdan va’da qilsa, uning so‘zlari amalda bajarilmasligi ehtimoli yuqori bo‘ladi.

Ba’zan biz boshqalarga yoqish, ularni ranjitmaslik yoki vaziyatni tezda hal qilish uchun “albatta qilaman” deb qo‘ya qolamiz. Ammo aytilgan har bir va’da ortida kutayotgan inson va unga bo‘lgan ishonch borligini unutamiz. Vaqt o‘tishi bilan bajarilmagan va’dalar so‘zning qadrini emas, insonning ishonchliligini yemiradi.

Shuning uchun kamroq va’da berib, ko‘proq amal qilish muhim. Chunki insonning haqiqiy qadri uning qanchalik chiroyli gapirishida emas, aytgan so‘zining ortidan qanchalik qat’iy turishida namoyon bo‘ladi.

Viktor Gyugo

O‘zingni o‘zgartirish qanchalik qiyinligini o‘ylab ko‘r. Shunda boshqalarni o‘zgartirish imkoniyating naqadar kam ekanini tushunasan.

Inson ko‘pincha boshqalarning xatolarini tez ko‘radi va ularni o‘zgartirishga, to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatishga yoki o‘z qarashlariga moslashtirishga harakat qiladi. Ammo o‘zimizdagi birgina odatni o‘zgartirishning o‘zi ham ba’zan yillar talab qiladi. Chunki insonning fe’l-atvori, qarashlari va odatlari uning hayot tajribasi bilan shakllangan.

Shuning uchun ba’zan boshqalarni o‘zgartirishga urinishdan ko‘ra, o‘zimiz ustimizda ishlash muhimroq. Biz boshqa insonning tanlovini yoki fikrini majburan o‘zgartira olmaymiz. Ammo unga munosabatimizni, so‘zlarimizni va o‘zimizning harakatlarimizni o‘zgartira olamiz. Balki eng kuchli ta’sir ham aynan nasihat bilan emas, shaxsiy namuna bilan ko‘rsatiladi.

O‘zingni o‘zgartirishni boshlaganingda, boshqalardan mukammallik kutish ham asta-sekin kamayadi. Chunki inson avvalo o‘zidagi kamchiliklarni ko‘ra boshlaydi. Ana shunda tanqid o‘rnini tushunish, majburlash o‘rnini hurmat va boshqalarni o‘zgartirish istagi o‘rnini o‘z ustingda ishlash egallaydi.

Sokrat

Haq bo‘lmagan odamlarning odatiy dalili — haqoratdir.

Ba’zan inson o‘z fikrini isbotlash uchun dalil topa olmaganda, suhbatdoshini haqorat qilishga o‘tadi. Chunki haqorat — fikrning kuchsizligini yashirishga urinishning eng oson yo‘llaridan biri.

Aslida, haqiqatni isbotlash uchun baland ovoz, keskin so‘zlar yoki kamsitish kerak emas. Kuchli fikr dalil, mantiq va xotirjamlik bilan himoya qilinadi. Kimdir sizning fikringizga qo‘shilmasa, uni haqorat qilish emas, o‘z nuqtayi nazaringizni tushuntirish muhim.

Shuning uchun bahs paytida insonning so‘zlariga emas, dalillariga e’tibor berish kerak. Chunki haqorat ko‘pincha suhbatni yutganingizni emas, dalillar tugaganini ko‘rsatadi.

Avraam Linkoln

Muvaffaqiyatga erishmoqchi bo‘lsang, hatto hech kim senga ishonmay qolganida ham o‘zingga ishon.

Ba’zan insonning eng katta sinovi muvaffaqiyatsizlikning o‘zi emas, balki atrofdagilarning unga bo‘lgan ishonchini yo‘qotishidir. Hamma shubha qilayotgan, harakatlaringizni tushunmayotgan yoki orzuingiz amalga oshishiga ishonmayotgan paytda davom etish juda qiyin. Chunki inson ko‘pincha o‘z kuchini boshqalarning munosabati orqali baholay boshlaydi.

Ammo katta maqsadlarning yo‘li har doim ham olqishlar va qo‘llab-quvvatlash bilan boshlanmaydi. Ba’zan sizning g‘oyangizni birinchi bo‘lib faqat o‘zingiz ko‘rasiz. Boshqalar hali natijani ko‘rmagani uchun shubha qiladi, siz esa natija paydo bo‘lishidan oldin unga ishonishingiz kerak bo‘ladi.

O‘ziga ishonish — hamma narsani uddalay olishiga ko‘r-ko‘rona ishonish emas. Bu qiyinchiliklar, xatolar va muvaffaqiyatsizliklarga qaramay, o‘z yo‘lini davom ettirish uchun yetarli kuchni o‘zidan topa bilishdir. Chunki ba’zan sizga ishonadigan odam qolmaganida, yo‘lingizni davom ettirish uchun sizning o‘zingizga bo‘lgan ishonchingizning o‘zi kifoya qiladi.

Epikur

Tabassum qil, kulfatga seni mag‘lub etganidan zavq olish imkonini berma.

Bu fikr hayotdagi qiyinchiliklarni inkor etish yoki har qanday vaziyatda sun’iy ravishda kulib yurish haqida emas. Uning mazmuni ancha chuqur: inson boshiga tushgan muammo uning butun ruhiy holatini boshqarib olishiga yo‘l qo‘ymasligi kerak.

Ba’zan hayot biz kutmagan sinovlarni olib keladi. Qiyinchilikni darhol o‘zgartira olmasligimiz mumkin, ammo unga qanday munosabatda bo‘lishimiz ko‘p jihatdan o‘z qo‘limizda. Tabassum esa aynan shu ichki erkinlikning kichik, ammo kuchli ifodasi bo‘lishi mumkin.

Muammo oldida tabassum qilish — “menda hech qanday tashvish yo‘q” degani emas. Bu: “Ha, men qiyinchilikka duch keldim, ammo u mening ruhimni sindirishiga yo‘l qo‘ymayman”, degan pozitsiyadir.

Chunki ba’zi janglarda g‘alaba muammoni yo‘q qilishdan emas, uning sizni ich-ichingizdan o‘zgartirib yuborishiga yo‘l qo‘ymaslikdan iborat.

Konfutsiy

Yaxshi insonlar sizga baxt olib keladi, yomon insonlar esa tajriba beradi. Eng yomonlari sizga saboq beradi, eng yaxshilari esa unutilmas xotiralar hadya etadi.

Hayotimizda uchraydigan har bir insonning o‘z o‘rni bor. Ba’zilar bizga mehr, samimiyat va quvonch olib kiradi. Ular bilan o‘tgan vaqt oddiy kunlarni ham qadrli xotiralarga aylantiradi. Ba’zilar esa bizni ranjitadi, ishonchimizni sindiradi yoki xatolarimizni ko‘rsatib qo‘yadi. Bunday uchrashuvlar og‘riqli bo‘lsa-da, ular orqali odamlarni yaxshiroq anglashni, chegaralarimizni belgilashni va kimga ishonish kerakligini o‘rganamiz.

Ammo hayotdagi eng katta saboqlar ko‘pincha eng qiyin munosabatlardan keladi. Bizga yomonlik qilgan inson tufayli qalbimiz og‘rishi mumkin, lekin vaqt o‘tib, aynan shu tajriba bizni kuchliroq va ehtiyotkorroq qiladi. Eng yaxshi insonlar esa hayotimizdan ketganidan keyin ham biz bilan qoladigan xotiralar qoldiradi.

Shuning uchun har bir uchrashuvni faqat “yaxshi” yoki “yomon0 deb baholash shart emas. Kimdir hayotimizga baxt olib keladi, kimdir tajriba, yana kimdir esa katta saboq. Muhimi, har bir inson bilan uchrashuvdan o‘zimiz uchun kerakli ma’noni topa olishdir.

Leonardo da Vinchi

Issiq kiyim insonni sovuqdan qanday himoya qilsa, vazminlik ham uni ranjishdan shunday himoya qiladi. Sabr-toqating va ruhiy xotirjamligingni tobora kuchaytiring. Shunda ranjish qanchalik achchiq bo‘lmasin, qalbingga ta’sir qila olmaydi.

Bu fikr insonni boshqalarning so‘zlari va xatti-harakatlari ustidan nazorat o‘rnatishga emas, avvalo o‘zining ichki holatini boshqarishga chaqiradi. Hayotda bizni ranjitadigan vaziyatlarni har doim ham o‘zgartira olmaymiz. Kimdir nohaq gapirishi, qadrsizlantirishi yoki ko‘nglimizga tegishi mumkin. Ammo bu voqeaga qanday munosabat bildirishimiz o‘z qo‘limizda.

Vazminlik — befarqlik yoki his-tuyg‘ularni ichga yutish degani emas. Bu og‘riqni his qilgan holda ham o‘zini yo‘qotmaslik, bir lahzalik g‘azab bilan qaror qabul qilmaslik va birovning xatti-harakatiga o‘z ruhiy xotirjamligimizni topshirmaslikdir.

Insonning ichki xotirjamligi qanchalik kuchli bo‘lsa, tashqi ta’sirlar shunchalik kam zarar yetkazadi. Sovuqdan himoyalanish uchun qalin kiyim kerak bo‘lgani kabi, hayotdagi achchiq so‘zlar va nohaqliklardan himoyalanish uchun ham sabr, aql va ruhiy mustahkamlik kerak.

Ba’zan eng katta g‘alaba javob qaytarishda emas, o‘zingni yo‘qotmaslikda bo‘ladi.

Franz Kafka

Baxt qarilikni istisno qiladi. Go‘zallikni ko‘ra olish qobiliyatini saqlab qolgan inson hech qachon qarimaydi.

Bu fikrda qarilik faqat insonning yoshi yoki tashqi ko‘rinishi bilan bog‘liq emasligi aytilmoqda. Insonning haqiqiy qarishi — hayotga bo‘lgan qiziqishi so‘nganda, oddiy narsalardan zavq olishni, yangilikka hayratlanishni va go‘zallikni ko‘ra olishni to‘xtatganda boshlanadi.

Yillar o‘tishi tabiiy. Soch oqarishi, yuzda ajinlar paydo bo‘lishi yoki kuchning avvalgidek bo‘lmasligi — hayotning bir qismi. Ammo qalbdagi qiziqish, hayrat va yashashga bo‘lgan ishtiyoq saqlanib qolsa, insonning ichki dunyosi qarimaydi.

Ba’zan baxt katta voqealarda emas, eng oddiy narsalarda yashiringan bo‘ladi: tongdagi quyosh nuri, yomg‘irdan keyingi havo, yaqin insonning tabassumi, sevimli musiqa yoki uzoq kutilgan sokinlik. Ularni ko‘ra olish uchun esa hayotga shoshilmasdan qarash kerak.

Shuning uchun insonning yoshini faqat pasportdagi raqam bilan o‘lchab bo‘lmaydi. Agar siz hali ham hayratlana olsangiz, go‘zallikni ko‘rsangiz, yangi narsalarni o‘rganishga qiziqsangiz va oddiy kunlardan quvonch topa olsangiz — qalbingiz hali ham yosh.

Aristotel

Kim nimanidir qilishni bilsa — uni o‘zi qiladi, kim buni uddalay olmasa — boshqalarga o‘rgatadi.

Bu fikr insonning bilim va amaliyot o‘rtasidagi farqiga e’tibor qaratadi. Biror narsani bilish, uni amalda bajara olish bilan bir xil emas. Haqiqiy mahorat faqat gapirish yoki nazariya bilan emas, balki harakat, tajriba va natija orqali namoyon bo‘ladi.

Biroq bu fikrni barcha o‘qituvchilar yoki maslahat beradigan insonlarga nisbatan qo‘llash to‘g‘ri bo‘lmaydi. Chunki yaxshi ustoz ko‘pincha o‘zi bilganini boshqalarga o‘rgatish orqali yanada katta ta’sir yaratadi. Iqtibosning chuqur ma’nosi esa shundaki, inson faqat boshqalarga nima qilish kerakligini aytish bilan cheklanib qolmasligi, avvalo o‘zi aytayotgan narsasini hayotida qo‘llay olishi kerak.

Natija ko‘pincha baland gaplardan emas, amaliy harakatdan keladi. Shuning uchun o‘zimizga savol berish foydali: men boshqalarga maslahat berayotgan narsamni o‘zim ham bajaryapmanmi?

Greys Xopper

Biz ko‘pincha muammolar, to‘siqlar, komplekslar va chegaralarni o‘zimiz yaratamiz. O‘zingni ozod qil — hayotdan to‘liq nafas ol va aslida hamma narsaga qodir ekaningni anglab yet.

Bu fikr insonning eng katta to‘siqlari ko‘pincha tashqarida emas, balki uning o‘z fikrlari va qo‘rquvlarida ekanini eslatadi. Ba’zan biz hali sodir bo‘lmagan muvaffaqiyatsizlikdan qo‘rqamiz, boshqalarning fikrini haddan tashqari o‘ylaymiz yoki o‘zimizga “men buni uddalay olmayman” degan chegaralarni qo‘yamiz. Vaqt o‘tishi bilan esa bu chegaralar haqiqatdek tuyula boshlaydi.

O‘zini ozod qilish — barcha muammolar birdaniga yo‘qoladi degani emas. Bu qo‘rquv va shubhalarga qaramay, harakat qilishni boshlashdir. Inson o‘z imkoniyatlarini cheklab turgan fikrlardan xalos bo‘lgandagina, aslida qancha narsaga qodir ekanini ko‘ra boshlaydi. Ba’zan hayotni o‘zgartirish uchun tashqi sharoitlarni emas, avvalo o‘zimiz haqimizdagi tasavvurlarni o‘zgartirish kifoya.

Gippokrat

Quvonchlari uchun eng kam mablag‘ talab qilinadigan inson — eng boy insondir.

Inson ko‘pincha boylikni qancha narsaga ega ekaniga qarab o‘lchaydi. Ammo asl boylik — qancha narsani sotib olishimizda emas, balki baxtli bo‘lish uchun qanchalik kam narsaga muhtoj ekanimizda.

Agar insonning xotirjamligi qimmat buyumlar, katta daromad yoki boshqalarning e’tirofiga bog‘liq bo‘lsa, uning quvonchi hamisha tashqi sharoitlarga qaram bo‘lib qoladi. U ko‘proq topadi, lekin ko‘proq narsani xohlaydi. Natijada ehtiyojlar ortgani sari qoniqish hissi ham uzoqlashib boradi.

Aksincha, oddiy narsalardan chin dildan quvonishni bilgan insonning ichki boyligi juda katta bo‘ladi. Yaqin inson bilan samimiy suhbat, sog‘liq, xotirjamlik, yaxshi uyqu, sevimli mashg‘ulot yoki shunchaki tinch kun — bularning ko‘pi katta mablag‘ talab qilmaydi, ammo hayotning eng qadrli lahzalariga aylanishi mumkin.

Shuning uchun haqiqiy boylik faqat hisobdagi raqam bilan belgilanmaydi. Agar baxtingiz uchun kam narsa kerak bo‘lsa, demak, hayotingizdagi eng muhim narsalarni allaqachon topgan bo‘lishingiz mumkin.

Albert Eynshteyn

Hayot velosiped haydashga o‘xshaydi. Muvozanatni saqlab qolish uchun doimo oldinga harakat qilishing kerak.

Bu fikr hayotdagi muvozanat harakatsizlik orqali emas, balki doimiy harakat orqali saqlanishini anglatadi. Velosipedda to‘xtab qolsangiz, muvozanatni yo‘qotish oson. Hayotda ham shunday: inson bir joyda qotib qolsa, qo‘rquv, shubha va ikkilanish uning oldinga siljishiga to‘sqinlik qila boshlaydi.

Harakat deganda doimo katta qadamlar nazarda tutilmaydi. Ba’zan bu — kichik qaror, yangi tajriba, xatodan keyin yana urinib ko‘rish yoki shunchaki bugun kechagidan bir qadam oldinga chiqishdir. Muhimi, yo‘l davom etishi. Chunki hayotdagi barqarorlik hamma narsani nazorat qilishdan emas, o‘zgarishlarga moslashib, yiqilgan paytda yana turib harakat qilishdan keladi.

Shuning uchun ba’zan hayotda yo‘nalishni aniq bilmasangiz ham, to‘xtab qolmaslik muhim. Harakat davom etar ekan, yangi imkoniyatlar, yangi yo‘llar va javoblar ham paydo bo‘lishi mumkin.

Mark Avreliy

Sendan kuchliroq bo‘lganlar bilan mashq qil. Boshqalar taslim bo‘layotgan joyda taslim bo‘lma. Shunda g‘alaba qozonib bo‘lmaydigandek tuyulgan joyda ham g‘alaba qozonasan.

Bu fikr insonning haqiqiy kuchi qulay sharoitda emas, aynan qiyinchilik qarshisida namoyon bo‘lishini anglatadi. Agar doimo o‘zingizdan kuchsizroq odamlar bilan solishtirsangiz, o‘sishingiz uchun sabab kamayadi. Sizni ortda qoldiradigan, kamchiliklaringizni ko‘rsatadigan va yuqoriroq darajaga intilishga majbur qiladigan insonlar esa rivojlanishingizga turtki beradi.

Ammo kuchli raqibning o‘zi yetarli emas. Eng muhim narsa — boshqalar to‘xtagan paytda davom eta olish. Chunki ko‘pincha imkoniyat yo‘qligi sababli emas, inson o‘ziga “endi bo‘ldi” degan nuqtani belgilab qo‘ygani uchun taslim bo‘ladi. Sabr, intizom va davomiy harakat esa aynan shu chegarani kengaytiradi.

Hayotda ba’zi maqsadlar dastlab imkonsizdek ko‘rinadi. Lekin inson har kuni oz bo‘lsa-da oldinga siljisa, kecha imkonsiz bo‘lib ko‘ringan narsa asta-sekin real maqsadga aylanadi. Ba’zan g‘alaba boshqalardan kuchliroq bo‘lish emas, boshqalar to‘xtaganidan keyin yana bir qadam tashlay olishdir.

Jon Vuden

Hech qachon hech kimga shikoyat qilma. Seni ayashlari mumkin, ammo hurmat qilishdan to‘xtashlari mumkin.

Bu fikr insonning qiyinchiliklarini yashirishi yoki his-tuyg‘ularini ichiga yutishi kerak degani emas. Uning chuqur ma’nosi — hayotdagi har bir og‘ir vaziyatda o‘zini ojiz qurbon sifatida ko‘rsatib, doimiy ravishda boshqalarning achinishiga tayanib qolmaslik.

Odamlar sizning dardingizni eshitib, sizga achinishi mumkin. Ammo agar inson har qanday muammoda faqat shikoyat qilishni odat qilsa, vaqt o‘tishi bilan atrofdagilar uning kuchli tomonlarini emas, faqat ojizligini ko‘ra boshlaydi. Hurmat esa achinishdan emas, qiyinchiliklarga qanday munosabatda bo‘lishingizdan tug‘iladi.

Shuning uchun ba’zan dardingizni hammaga aytishdan ko‘ra, uni tushunadigan inson bilan ochiq gaplashish, keyin esa vaziyatni o‘zgartirish uchun harakat qilish muhimroq. Chunki kuch — hech qachon qiynalmaslikda emas, qiynalayotgan paytingizda ham o‘zingizni yo‘qotmaslikda.

Sokrat

Bekorchilik qarilikning yaqinlashishiga sabab bo‘ladi, mehnat esa yoshligimizni uzaytiradi.

Bu fikr insonning yoshini faqat vaqt emas, balki qanday yashayotgani ham belgilashini anglatadi. Bekorchilikda kunlar bir-biriga o‘xshab, inson asta-sekin harakat qilish, izlanish va yangi narsalarni o‘rganish istagini yo‘qotishi mumkin. Mehnat esa aksincha, odamni doimo harakatda, fikrda va hayot bilan aloqada ushlab turadi.

Bu yerda “mehnat0 faqat og‘ir jismoniy ishni anglatmaydi. O‘z ustida ishlash, yangi bilim olish, biror maqsad sari intilish, foydali ish bilan shug‘ullanish ham mehnatdir. Insonning tanasi va tafakkuri ishlashda davom etar ekan, u o‘zini hayotdan uzilgan emas, balki uning faol ishtirokchisi sifatida his qiladi.

Yoshlik — pasportdagi raqam emas. Uni harakat, qiziqish va maqsad bilan uzoqroq saqlab qolish mumkin.

Paulo Koelyo

Men yopiq eshikni taqillatib o‘tirmayman. Javoban o‘zim ham eshigimni indamay yopaman. Men o‘zimni hech kimga tiqishtirmayman. Dunyo juda katta — unda mening suhbatimdan, nigohimdan va tabassumimdan chin dildan xursand bo‘ladigan inson albatta topiladi. Men rashk qilmayman. Agar inson seniki bo‘lsa — u baribir seniki bo‘ladi. Agar uning ko‘ngli yana boshqa tomonga tortayotgan bo‘lsa, uni hech narsa ushlab qola olmaydi. Qolaversa, bunday inson na asablarimga, na e’tiborimga arziydi.

Ba’zan biz kimningdir mehrini, e’tiborini yoki sevgisini saqlab qolish uchun haddan tashqari ko‘p harakat qilamiz. Javob bermayotgan odamga yana yozamiz, uzoqlashayotgan insonni qaytarishga urinib ko‘ramiz, munosabatda faqat o‘zimiz kurashayotgan bo‘lsak ham taslim bo‘lishni istamaymiz. Ammo haqiqiy yaqinlikni majburlab bo‘lmaydi. Insonning ko‘ngli bor joyda u o‘zi intiladi.

Kimdir sizning hayotingizda qolishni istasa, buning uchun uni doim ishontirib, ortidan yugurib yurishingizga hojat bo‘lmaydi. Chin dildan qadrlagan inson sizni yo‘qotib qo‘yishdan befarq bo‘lmaydi. Agar kimdir sizning qadringizni ko‘rmasa, bu sizning qadrsiz ekaningizni anglatmaydi. Balki siz shunchaki mehringizni noto‘g‘ri odamga berayotgandirsiz.

Shuning uchun ba’zi eshiklarni taqillatmay qo‘yish — mag‘lubiyat emas. Ba’zan bu o‘zingizni hurmat qilishning eng sokin shakli. Ketayotgan odamni ushlab qolmaslik esa befarqlik emas, balki uning tanlovini qabul qilish va o‘z qalbingizni ortiqcha azobdan asrashdir.

Hayot juda katta. Sizning samimiyligingizni qadrlaydigan, suhbatlaringizni kutadigan, tabassumingizdan quvonadigan insonlar hali oldinda bo‘lishi mumkin. Eng muhimi — sizni tanlamayotgan inson uchun o‘zingizni yo‘qotib qo‘ymang.

Lev Tolstoy

Haddan tashqari ko‘p narsani o‘ylab topaverma. Aks holda aslida bo‘lmagan muammolarni o‘zing yaratasan.

Ba’zan bizni qiynayotgan muammo aslida hayotimizda mavjud bo‘lmaydi — u faqat xayolimizda paydo bo‘ladi. Kimdir xabarimizga javob bermadi — biz darhol uning bizdan ranjiganini o‘ylaymiz. Biror ish rejalashtirganimizdek bo‘lmadi — demak, hammasi barbod, deb xulosa qilamiz. Bir qarash, bir so‘z yoki sukutga o‘zimizcha ma’no berib, hali sodir bo‘lmagan voqealardan xavotir ola boshlaymiz.

Muammo shundaki, inson miyasi noaniqlikni yoqtirmaydi. Javob bo‘lmasa, u javobni o‘zi yaratishga harakat qiladi. Ko‘pincha esa bu javob haqiqat emas, shunchaki qo‘rquvimizning mahsuli bo‘ladi.

Shuning uchun har bir fikrni haqiqat deb qabul qilish shart emas. Ba’zi narsalarni shunchaki boricha qabul qilish, aniq fakt bo‘lmaguncha xulosa chiqarmaslik va o‘zimizni keraksiz taxminlar bilan qiynamaslik kerak.

Chunki hayotdagi haqiqiy muammolarning o‘zi yetarlicha. Ularning yoniga xayolimizda yangilarini qo‘shib yurish esa hayotni yanada og‘irlashtiradi.

Platon

Intizom — qamoqxona emas, balki filtrdir. Tartibni kishan bilan adashtiradigan odam ahmoqdir.

Intizom insonning erkinligini cheklash uchun emas, balki hayotida keraksiz narsalarni saralab tashlash uchun kerak. U bizni istaklarimizning quliga aylanishdan saqlaydi.

Inson xohlagan narsasini istagan paytda qilishni erkinlik deb o‘ylashi mumkin. Ammo asl erkinlik — har bir istakka ergashmasdan, o‘z tanlovlaringni boshqara olishdir. Intizom aynan shu qobiliyatni shakllantiradi.

Tartib o‘rnatgan inson vaqtini, kuchini va e’tiborini muhim narsalarga yo‘naltiradi. Shu sababli intizom — o‘zini qafasga solish emas, balki maqsad sari borishga xalaqit beradigan ortiqcha narsalardan voz kechishdir.

Ba’zan bizga cheklovdek ko‘ringan qoidalar aslida bizni zaifliklarimizdan himoya qiladi. Intizom esa insonni boshqalarning nazoratiga emas, o‘z irodasining hukmiga olib keladi.

Haqiqiy erkinlik — xohlagan narsangni qilish emas, balki qilishing kerak bo‘lgan ishni xohish bo‘lmagan paytda ham bajara olishdir.

Konfutsiy

Agar siz biror narsani xotirjam qabul qila boshlagan bo’lsangiz, demak u narsa endi sizni boshqara olmaydi.

Hayotimizda bizni bezovta qiladigan, jahlimizni chiqaradigan yoki qo‘rquvga soladigan ko‘plab narsalar bor. Ammo inson biror vaziyatni xotirjam qabul qila boshlaganida, uning ustidan ichki nazoratni qo‘lga oladi.

Bu befarqlik yoki muammolarga ko‘z yumish degani emas. Aksincha, bu — vaziyatni his-tuyg‘ular ta’sirida emas, ongli ravishda baholash qobiliyatidir. Sizni ilgari g‘azablantirgan gap endi jahlingizni chiqarmasa, kimningdir fikri kayfiyatingizni o‘zgartirmasa yoki kutilmagan holat sizni ichdan yemirmasa — demak, u narsalar ustidan ruhiy erkinlikka erishgansiz.

Insonni ko‘pincha voqeaning o‘zi emas, balki uning ichki munosabati boshqaradi. Xotirjamlik esa shu munosabatni o‘zgartirishdan boshlanadi.

Haqiqiy kuch — hamma narsani nazorat qilishda emas, balki nazorat qila olmaydigan narsalar Sizning ichki xotirjamligingizni buzishiga yo‘l qo‘ymaslikda.

Andre Morua

Hayot yo‘lingda uch toifadagi insonlarni uchratasan: hayotingni o‘zgartiradiganlar, uni barbod qilishga urinadiganlar va shunchaki hayotingning bir qismiga aylanib qoladiganlar…

Hayotimizga kirib keladigan har bir inson biz bilan bir xil muddat qolmaydi. Kimdir bizni birgina uchrashuv bilan o‘zgartiradi, kimdir esa og‘riqli tajriba orqali kuchliroq bo‘lishga majbur qiladi. Yana shunday insonlar borki, ular hayotimizga shunchalik tabiiy singib ketadiki, vaqt o‘tishi bilan ularni hayotimizdan alohida tasavvur qilish qiyin bo‘ladi.

Birinchi toifa — hayotingizni o‘zgartiradigan insonlar.
Ular sizga yangi imkoniyat, yangi fikr yoki hayotga boshqacha qarashni berishi mumkin. Ba’zan bir insonning maslahati, sevgisi yoki oddiygina qo‘llab-quvvatlashi butun hayot yo‘nalishingizni o‘zgartirib yuboradi.

Ikkinchi toifa — hayotingizni buzishga urinadiganlar.
Ular xiyonat, befarqlik, manipulyatsiya yoki og‘riqli munosabatlar orqali sizga zarar yetkazishi mumkin. Ammo bunday tajribalar ham befoyda emas. Ular kimga ishonish, qayerda chegara qo‘yish va o‘zingizni qadrlashni o‘rgatadi.

Uchinchi toifa — hayotingizning o‘ziga aylanadiganlar.
Bular yoningizda qoladigan, quvonchingizni ham, qiyinchiliklaringizni ham baham ko‘radigan insonlardir. Ular shunchaki hayotingizda bo‘lmaydi — hayotingizning muhim qismiga aylanadi.

Asosiy xulosa: hayotingizga kirgan har bir insonning o‘z vazifasi bor. Kimdir sizga yo‘l ko‘rsatadi, kimdir saboq beradi, yana kimdir esa yo‘lning o‘zida sizga hamroh bo‘ladi. Muhimi, kimdir ketganida uning ketishini faqat yo‘qotish deb emas, hayotingizda qoldirgan sabog‘i sifatida ham ko‘ra bilishdir.