«Bosimim sal balandroq, xolos» deganimiz: 135/85 dan qaytishning millimetrlar hisobi
Ko'pchilikka tanish holat: ko'rikda bosimni o'lchashadi, tonometr 135/85 ni ko'rsatadi. Boshimiz og'rimaydi, yuragimiz bezovta qilmaydi. «Sal balandroq, xolos», deymizu, o'sha kuni tushlikka sho'rroq ovqat buyuramiz.
Shifokor Brendon Luu aynan shu «xolos»dan xavotirda. Uning yozishicha, yuqori bosim yillar davomida hech qanday belgi bermay, yurak, miya, buyrak va ko'zni sekin yemiradi. Bemorlarining ba'zilari u bilan birinchi marta insult, buyrak yetishmovchiligi yoki ko'rishni yo'qotish bilan uchrashadi.
Amerika yurak assotsiatsiyasining 2025 yilgi yangi tavsiyalarini o'qib, muallif o'ziga savol beradi: agar ertaga bosimim 135/85 bo'lsa va doriga o'tishdan oldin 3–6 oy vaqtim bo'lsa, aynan nima qilaman?
Har bir odat — bir necha millimetr
Xolesterin haqidagi maqolamizda «avval parhez qilib ko'raman» degan gap ko'pincha kechiktirish ekanini aytgan edik. Bosimda ham shunday. Farqi shundaki, bu yerda har bir o'zgarishning «narxi» aniq, millimetr simob ustunida o'lchanadi.
Muallif keltirgan raqamlar (bosimi yuqori odamlarda, yuqori ko'rsatkich bo'yicha):
— natriyni kuniga 1500–2300 mg gacha kamaytirish — 6–8 mm;
— kaliyga boy ovqat, kuniga kamida 3500 mg — taxminan 6 mm;
— sabzavot, meva, butun don va dukkaklilarga asoslangan DASH ovqatlanishi — 5–8 mm;
— har 1 kg ozish — taxminan 1 mm;
— haftasiga 90–150 daqiqa aerob mashq — 4–8 mm;
— izometrik mashqlar — 5–10 mm.
Bittasi kichik ko'rinadi, lekin tuz, DASH va ozish bir-birining ta'sirini kuchaytiradi. Gap bitta mo'jizaviy odatda emas, bir nechtasini qo'shishda.
Tuz qayerda yashiringan?
Ko'pchilik «men tuzni kam solaman» deydi. Muammo shundaki, natriyning katta qismi tuzdondan emas, tayyor mahsulot va restoran ovqatidan keladi: kolbasa, chips, konserva, fastfud. Muallifning misoli: bitta Big Mac to'plami 1400 mg gacha natriy beradi — ideal kunlik chegaraning deyarli hammasi.
Kaliy esa teskari ishlaydi: buyrakka ortiqcha natriyni chiqarib yuborishga yordam beradi. Banan, kartoshka, pomidor, ismaloq va dukkaklilar shu jihatdan tuzni kamaytirish kabi foydali.
Muhim ogohlantirish: buyrak kasalligi bo'lsa yoki bosimga qarshi ayrim dorilar ichilsa, kaliy qo'shimchasi va kaliyli tuzni shifokorsiz boshlab bo'lmaydi.
Kutilmagan qurol: qo'l siqish
Maqoladagi eng qiziq topilma — izometrik mashqlar, ya'ni harakatsiz ushlab turiladigan zo'riqish: espanderni siqib turish, devorga suyanib o'tirish, planka. Muntazam takrorlansa, tomirlar egiluvchanroq bo'lib, tinch holatdagi bosim pasayadi.
Tartibi: haftasiga 3 marta, 2 daqiqadan 4 set, oralig'ida 1 daqiqa dam, kuchning 30–40 foizida.
Amalda nima qilish mumkin?
— tuzdonni stoldan olib, yorliqdagi natriyni o'qishni odat qilish;
— har ovqatni sabzavotdan boshlash;
— haftasiga 5 kun 30 daqiqa tez yurish;
— kuniga 15 daqiqa sekin nafas olish: daqiqasiga 10 martadan kam;
— 3–6 oydan keyin natijani shifokor bilan ko'rib chiqish.
Bu dori o'rnini bosmaydi. Ba'zi odamlarga darhol dori kerak bo'ladi va bu qaror faqat shifokor bilan qilinadi.
Dinimizga nazar solsak
Qur'oni karimda: «...o'z qo'llaringiz bilan o'zingizni halokatga tashlamangiz...» (Baqara, 195). Sezilmay kelayotgan xavfga beparvolik ham shu ogohlantirishni yodga soladi.
Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: «Ikki ne'mat borki, odamlarning ko'pi ularda aldanadi: sog'liq va bo'sh vaqt», deganlar (Buxoriy). 135/85 — sog'liq hali qo'limizda turgan payt.
Xulosa qilib aytganda, 135/85 hukm emas, ogohlantirish. Uning javobi bitta katta qaror emas, har biri bir necha millimetr beradigan mayda odatlar. Alloh o'zi hammamizga omonat badanni asrash tavfiqini va niyatni amalga aylantiradigan sabr nasib etsin.
Ayting-chi, sizningcha, odam nega hech qayeri og'rimaguncha o'z sog'lig'iga jiddiy qaramaydi?
Referans: "I'm a Doctor. Here's Exactly What I'd Do If My Blood Pressure Was 135/85.", Brandon Luu, MD
#sogliq
@abduahad_umarov