“Бахшиёна” туркуми довруқли достонга шунчаки тақлид ёки қаҳрамонлар номидан халқона ашъор тўқиш эмас, балки таназзулга учраётган жамият, маънавий айнишлар, қадриятларнинг унутилаётгани, шахс инқирози, юксак эзгу фазилатлар ва туйғуларнинг пароканда бўлаётганидан ҳайқириқ эди. Чунки “Алпомиш” – халқимизнинг маънавий қиёфаси. Катта бир элнинг топгани ва йўқотгани, етгани ва айрилгани, суйгани ва куйгани мана шу достон ва унинг қаҳрамонлари тақдирида мужассам. Кўпмингйиллик мозий гувоҳи “Алпомиш”ни шеър қилиб ўқиймизми, бахшилардан тинглаймизми, қатъи назар, қалбимизда бир-бирига уйқаш, айни дамда бир-бирини инкор қилувчи ҳис-туйғулар, турли кечинмалар ўз-ўзидан уйғонади ва ўша чоғда сизнинг алпомишингиз дўсту ёрингиз таниган алпомишдан фарқ қилади. Назаримизда, достоннинг ажиб ва инжа сири ҳам шунда! Ҳар кимнинг, ҳар бир уйғоқ қалбнинг ўз алпи бор! Шунинг учун достонни ўн саккиз ёшда ўқисангиз у севги-вафо достони, йигирма беш ёшда ўқисангиз мардлик-шижоат достони, қирқда ўқисангиз дўстлик ва ҳижрон достони, элликда ўқисангиз қон-қондошлик, оға-инилик меҳрининг тантанаси, олтмишда эса салтанат ишқи, худбинлик ва халқ бирлиги достони сифатида намоён бўлаверади. “Алпомиш”нинг минг бир қирраси минг битта шоирга илҳом ва ғайрат бергуси. Достонни тафаккур қилиб ўқиган ҳар бир одам нафс ғалаёни ва жондошлик исёни, ғурур ва ғурбат, аҳиллик ва ҳижрон, муҳаббат ва матонат ўртасидаги курашдан ўзи учун хулосалар топади. Усмон Азим ана шу мангу булоқдан қониб-қониб сув ичган шоир сифатида достонга янги ҳаёт бағишлади.
Нафсиламрини айтганда, “Алпомиш” севги-муҳаббат каби ҳар бир қалбда илдиз отмоғи керак. Келажак авлодлар “Алпомиш”ни кашф этсагина миллатнинг ўсуви бардавом бўлади. Миллий адабиётимизга, хусусан, замонавий шеъриятга “Алпомиш” мотивларини олиб киришга уринишлар бўлган. Кўпкарини кўп кўргансиз. От минган борки, бир мартага уюрга от солиб кўради, аммо улоқни опчиқиш абжир, қўрқмас, дали-ғулли чавандозга тан. Шу маънода, “улоқ” Усмон Азимда кетди. Ҳеч қайси ижодкор “Алпомиш” мадҳини Усмон Азимдек кўп ва хўп куйлаган, куйлай олган эмас. Усмон Азим улкан маънавий мерос тарғиботчиси сифатида Фозил Йўлдош, Эргаш Жуманбулбул, Ҳамид Олимжон, Ҳоди Зариф билан бир қаторда туради. Шоир халқ достонларига бўлган тийиқсиз меҳр-муҳаббатини шеърий туркум, ҳикоялар, кинодостон ва драмалар орқали ифодалади. Элбек, Эломон, Ҳаққул бахши бўлиб достонга янгича руҳ ва мазмун бахш этди. Қиёматли дўст ва садоқат рамзи бўлган Қоражон шоир ижоди орқали шеърият мухлисларига яна-да севимли ва суюмли бўлиб қолди. Усмон Азим бетимсол алп номи узоқ қишлоқлардаги тонготар тўй-томошаларда, унда ҳам азбаройи тўртта-бешта бахшининг саъй-ҳаракати туфайли эсланган даврларда “Бахшиёна”ни ёзди. “Алпомиш” деса энсаси қотадиган олифта-бодиларга ўзбекнинг асл табиати, ўзлиги-ю илдизини, мардлиги-ю олижаноблигини соф кўзгу – шеър воситасида кўрсатиб берди. Достоннинг қават-қават, сир-синоатга тўла оламига замондошларини ошно этди. Минглаб ёш ўспирин “Алпомиш” оҳанги ва ғоясига эргашиб, алпомишу барчиной бўлишга интилди. Шеър, сўз энг улуғ ва қудратли мафкура сифатида қалбларни забт этган эди. “Алпомиш” кинодостони, “Алпомишнинг қайтиши”, “Тонг отган тарафларда” каби драматик асарлар ана шу соғинч ва изтироб меваларидир.
“Бахшиёна” дунёга бўйлашиб бораётган ўзбекнинг қалб оғриғи, изтироби, соғинч ва ҳайратидир. Ойтуман, Элбек ва Эломон бахшиларнинг (исмларга эътибор беринг!) айтишуви, Оқботир ва Қоработир суҳбати, Қалдирғочой, Алпомиш ва Ойбарчиннинг савол-жавоби достонсевар халқнинг кўҳна дардлари эди.
Тингланг, Элбек бахшини нима чатнатди?
Устозим деганинг шеърфуруш чиқса,
Суйганим деганинг эрфуруш чиқса,
Подшоҳим деганинг элфуруш чиқса, –
Дардларинг танингга жойлансин.
Чидагин, болам-а, чидагин,
Оҳларинг қўшиққа айлансин.
Нафсиламрини айтганда, “Алпомиш” севги-муҳаббат каби ҳар бир қалбда илдиз отмоғи керак. Келажак авлодлар “Алпомиш”ни кашф этсагина миллатнинг ўсуви бардавом бўлади. Миллий адабиётимизга, хусусан, замонавий шеъриятга “Алпомиш” мотивларини олиб киришга уринишлар бўлган. Кўпкарини кўп кўргансиз. От минган борки, бир мартага уюрга от солиб кўради, аммо улоқни опчиқиш абжир, қўрқмас, дали-ғулли чавандозга тан. Шу маънода, “улоқ” Усмон Азимда кетди. Ҳеч қайси ижодкор “Алпомиш” мадҳини Усмон Азимдек кўп ва хўп куйлаган, куйлай олган эмас. Усмон Азим улкан маънавий мерос тарғиботчиси сифатида Фозил Йўлдош, Эргаш Жуманбулбул, Ҳамид Олимжон, Ҳоди Зариф билан бир қаторда туради. Шоир халқ достонларига бўлган тийиқсиз меҳр-муҳаббатини шеърий туркум, ҳикоялар, кинодостон ва драмалар орқали ифодалади. Элбек, Эломон, Ҳаққул бахши бўлиб достонга янгича руҳ ва мазмун бахш этди. Қиёматли дўст ва садоқат рамзи бўлган Қоражон шоир ижоди орқали шеърият мухлисларига яна-да севимли ва суюмли бўлиб қолди. Усмон Азим бетимсол алп номи узоқ қишлоқлардаги тонготар тўй-томошаларда, унда ҳам азбаройи тўртта-бешта бахшининг саъй-ҳаракати туфайли эсланган даврларда “Бахшиёна”ни ёзди. “Алпомиш” деса энсаси қотадиган олифта-бодиларга ўзбекнинг асл табиати, ўзлиги-ю илдизини, мардлиги-ю олижаноблигини соф кўзгу – шеър воситасида кўрсатиб берди. Достоннинг қават-қават, сир-синоатга тўла оламига замондошларини ошно этди. Минглаб ёш ўспирин “Алпомиш” оҳанги ва ғоясига эргашиб, алпомишу барчиной бўлишга интилди. Шеър, сўз энг улуғ ва қудратли мафкура сифатида қалбларни забт этган эди. “Алпомиш” кинодостони, “Алпомишнинг қайтиши”, “Тонг отган тарафларда” каби драматик асарлар ана шу соғинч ва изтироб меваларидир.
“Бахшиёна” дунёга бўйлашиб бораётган ўзбекнинг қалб оғриғи, изтироби, соғинч ва ҳайратидир. Ойтуман, Элбек ва Эломон бахшиларнинг (исмларга эътибор беринг!) айтишуви, Оқботир ва Қоработир суҳбати, Қалдирғочой, Алпомиш ва Ойбарчиннинг савол-жавоби достонсевар халқнинг кўҳна дардлари эди.
Тингланг, Элбек бахшини нима чатнатди?
Устозим деганинг шеърфуруш чиқса,
Суйганим деганинг эрфуруш чиқса,
Подшоҳим деганинг элфуруш чиқса, –
Дардларинг танингга жойлансин.
Чидагин, болам-а, чидагин,
Оҳларинг қўшиққа айлансин.