Қирларда адашган соғинчимми у? – деб бошланадиган шеър болаликка қайтишни орзу қилаётган замондошимизнинг, яқин-йироқдан ота уйга – туғилган маконига қушдай учиб бораётган одамнинг айтиб адо қилолмайдиган қўшиғи. Кейинчалик шоир “Дашт ва тоғ ҳақида қисса”да “Бир тоғ бўлолмадим бошингда, Бойсун, Бир дашт бўлолмадим, Бойсун, пойингда” – дея ёзди. Бу каби қониқмаслик, бир вақтлар беқиёс ҳайрат ва илҳом берган маъвони излаш инсоннинг улғайиши ва руҳиятидаги ўзгаришлар, қалбнинг эврилишлари билан боғлиқдир.
Ҳақ ва тупроқ моҳиятини англашга интилган ижодкор бир куни иқрорини шундай сатрларда баён қилади:
Йўқ, Бойсунни соғинганим йўқ,
Тангрим, сени танимагунча.
Усмон Азим шеърияти ҳақида тунни тонгга улаб гаплашиш мумкин. Мирзо Кенжабек айтганидек, “Усмон Азим шиддатли туйғулари билан, кескин ҳолатлар ва аниқ тасвирлари билан ўзбек шеъриятига янгича руҳ олиб кирди”. Илк китоби “Инсонни тушуниш” билан янги овоз сифатида танилган ижодкор “Ҳолат”, “Оқибат”, “Кўзгу”, “Сурат парчалари”, “Дарс” “Иккинчи апрел”, “Бахшиёна”, “Уйғониш азоби” каби тўпламлари орқали машҳурлик рутбасига эришди. Айниқса, “Бахшиёна” туркуми шеъриятда ўзига хос йўналиш бўлди. “Бахшиёна” чоп этилган 1990 йилда биз ТошДУ журналистика факултетининг биринчи курсида ўқир эдик. Университет ва Талабалар шаҳарчасидаги ҳаёт улкан дошқозонни эслатарди. Таниқли шоир-ёзувчи ва публицистлар билан кунда-кунора учрашув, савол-жавоб, баҳсу мунозара...
Ҳаётнинг суръати тез, ҳеч ким бўлаётган ўзгаришларга бефарқ эмас. Ишчидан то талабагача ҳамма-ҳамма жамият ҳаётига муносабат билдиришга ошиққан. Чақириқ, даъват, талаб ва таклиф ҳар қадамда жаранглайди. “Ёш ленинчи” (ҳозирги “Ёшлар овози”), “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газеталари, “Фан ва турмуш”, “Ёшлик” “Шарқ юлдузи”, “Саодат” журналлари 300 000 нусхадан 1 000 000дан зиёд нусхагача тарқалган, ўқишга, ишга кетаётган одамлар эрталабдан киоскаларга нонга навбатга тургандай навбат кутиб газета-журнал оладиган давр. Бирор-бир ўткир ижтимоий-сиёсий мақола ёки шеърнинг шов-шуви ҳеч нимага ўхшамайди...
Хуллас, баҳор кунларидан бирида Усмон Азим билан учрашув ўтказилди. Ўша даврда урф бўлган оч ҳаворанг жинси пиджак-шим кийган, елкасида чарм сумка шоирни талабалар чувуллаб қарши олди. Ким қўл бериб кўришган, ким дастхат учун қўйин дафтар узатган, ким маъруза дафтари, яна кимдир “Бахшиёна”ни боши узра кўтарган...
Ҳамма кўниккан, даққи адабий, илмий, ижтимоий-сиёсий қарашларни чиппакка чиқариб мақола ва суҳбатлар ёзган, адабиёт хусусидаги очиқ хати билан мунозаралар бошлаб берган яловбардор Усмон Азим ўзи каби қизиққон ёшларнинг тарих, ўзбек тили мавқеи, миллийлик ва Ўзбекистон истиқболи билан боғлиқ саволларига жавоб бериб, сўнгида аудитория ойналарини зириллатиб шеър ўқигани кечагидай эсимда.
Ҳақ ва тупроқ моҳиятини англашга интилган ижодкор бир куни иқрорини шундай сатрларда баён қилади:
Йўқ, Бойсунни соғинганим йўқ,
Тангрим, сени танимагунча.
Усмон Азим шеърияти ҳақида тунни тонгга улаб гаплашиш мумкин. Мирзо Кенжабек айтганидек, “Усмон Азим шиддатли туйғулари билан, кескин ҳолатлар ва аниқ тасвирлари билан ўзбек шеъриятига янгича руҳ олиб кирди”. Илк китоби “Инсонни тушуниш” билан янги овоз сифатида танилган ижодкор “Ҳолат”, “Оқибат”, “Кўзгу”, “Сурат парчалари”, “Дарс” “Иккинчи апрел”, “Бахшиёна”, “Уйғониш азоби” каби тўпламлари орқали машҳурлик рутбасига эришди. Айниқса, “Бахшиёна” туркуми шеъриятда ўзига хос йўналиш бўлди. “Бахшиёна” чоп этилган 1990 йилда биз ТошДУ журналистика факултетининг биринчи курсида ўқир эдик. Университет ва Талабалар шаҳарчасидаги ҳаёт улкан дошқозонни эслатарди. Таниқли шоир-ёзувчи ва публицистлар билан кунда-кунора учрашув, савол-жавоб, баҳсу мунозара...
Ҳаётнинг суръати тез, ҳеч ким бўлаётган ўзгаришларга бефарқ эмас. Ишчидан то талабагача ҳамма-ҳамма жамият ҳаётига муносабат билдиришга ошиққан. Чақириқ, даъват, талаб ва таклиф ҳар қадамда жаранглайди. “Ёш ленинчи” (ҳозирги “Ёшлар овози”), “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газеталари, “Фан ва турмуш”, “Ёшлик” “Шарқ юлдузи”, “Саодат” журналлари 300 000 нусхадан 1 000 000дан зиёд нусхагача тарқалган, ўқишга, ишга кетаётган одамлар эрталабдан киоскаларга нонга навбатга тургандай навбат кутиб газета-журнал оладиган давр. Бирор-бир ўткир ижтимоий-сиёсий мақола ёки шеърнинг шов-шуви ҳеч нимага ўхшамайди...
Хуллас, баҳор кунларидан бирида Усмон Азим билан учрашув ўтказилди. Ўша даврда урф бўлган оч ҳаворанг жинси пиджак-шим кийган, елкасида чарм сумка шоирни талабалар чувуллаб қарши олди. Ким қўл бериб кўришган, ким дастхат учун қўйин дафтар узатган, ким маъруза дафтари, яна кимдир “Бахшиёна”ни боши узра кўтарган...
Ҳамма кўниккан, даққи адабий, илмий, ижтимоий-сиёсий қарашларни чиппакка чиқариб мақола ва суҳбатлар ёзган, адабиёт хусусидаги очиқ хати билан мунозаралар бошлаб берган яловбардор Усмон Азим ўзи каби қизиққон ёшларнинг тарих, ўзбек тили мавқеи, миллийлик ва Ўзбекистон истиқболи билан боғлиқ саволларига жавоб бериб, сўнгида аудитория ойналарини зириллатиб шеър ўқигани кечагидай эсимда.