🇺🇸 Make America Great Again yoki… Make America Pay This Time?
Bugungi tongdagi fikrlar… Kechagi Tramp tashabbuslariga qaraganda, uning “Amerikani yana buyuk qilish” yo‘li – bu, ehtimol, uni (va Amerikani) o‘zini tanazul sari olib boruvchi yo'l.
U ochiqchasiga global tizimni “buzmoqchi” – aynan turli davlatlar o‘rtasidagi ixtisoslashuv va o‘zaro manfaatli hamkorlik asosida qurilgan tizimni. Qiziq tomoni shundaki, u boshlagan global tizimni "kapital tamirlash choralari" Xitoy va Global Janub davlatlarini yanada kuchaytirmoqda. Xitoy esa bu jarayonda ancha strategik harakat qilmoqda.
Savdo urushlarida barcha tomonlar zarar ko‘radi. Bu esa hatto fiqhni “Zarar bermang va zararga javoban zarar qilmang” muhim qoidasiga ham zid.
Ammo Tramp jahon iqtisodiyotini hatto “nol efektli o'yinlari” deb emas, balki “manfiy effektli o'yinlar” deb biladi – bu yerda hammalar yutqazishi kerak. Ammo uni "xayoliy e'tiqodida", AQSh albatta g‘alaba qozonadi. Quyidagi oddiy misollarda uning ko'zlagan oqibatlarni manfiyligini ko'rsatman.
U ixtisoslik va ishonch asosidagi global (yoki mintaqaviy) mehnat taqsimoti tizimini buzmoqchi bo‘lyapti. Bu tizim esa hozirgacha barcha tomonlar uchun “win-win” (ikkala tomon uchun foydali) holat yaratib, global iqtisodiyotning o‘sishi va rivojlanishini ta’minlab kelgan. Asosiy foyda oluvchilar esa Xitoy va Global Janub davlatlari bo‘lgan.
Oddiy misol:
Amerikalik oila har oyda taxminan $1,000 oziq-ovqatga sarflaydi (bu ularning umumiy xarajatlarining atigi 15%ini tashkil etadi). Bu oziq-ovqatlarning katta qismi import qilinadi. Agar AQSh importga boj qo‘ysa, ishlab chiqaruvchilar ishlab chiqarishni AQShga ko‘chirishga majbur bo‘ladi – bu yillar davom etadi va narxlar keskin oshadi. Natijada, oziq-ovqat narxlari ancha ko‘tariladi, ko‘plab oilalar bunga dosh berolmaydi, mahalli ishlab chiqaruvchilarni sotuvlari pasayib ketadi va aholini daromadlari tushadi.
Yana bir misol:Texaslik Jo ilgari meksikalik ishchini 1,000 dollarga yollagan – hamma rozi edi. Endi (agar noqonuniy ishchilar chiqarib yuborilsa), Jo amerikalik ishchilarni yollashi kerak bo‘ladi. Ular esa shu ish uchun $5,000 talab qiladi. Qolaversa, qurilish materiallari ham qimmatlashgan. Jo bu xarajatlarni ko‘tara olmaydi. Natijada: Jo ni uyi remont qilinmaydi va remont guruhi ishsiz qo'ladi.
Qisqa qilib aytganda Trampning tarif siyosatining yaqin oqibatlari import mahsulotlar qimmatlashishiga va bu esa AQSh iqtisodiyotini susaytirishiga olib keladi. Federal tizimi bu safar yordam bera olmaydi - inflyatsiya bunga yo‘l qo‘ymaydi.
Undan tashqari, Xitoy, Yevropa Ittifoqi va boshqa davlatlar o‘z javob tariflarini joriy qilishadi. Tramp yana qarshi javob beradi — natijada savdo urushi yangi bosqichga o‘tadi. Eksportyorlar boshqa yo‘llarni izlay boshlaydi. Natijada, “seriy” sxemalar, uchinchi davlatlar orqali tranzitlar va alternativ yetkazib berish yo‘llari rivojlanadi.
Xulosa:
Bunday (hozircha) taxminiy, ammo real bo‘lishi mumkin bo‘lgan ssenariylar shuni ko‘rsatadiki, Tramp siyosati narxlarni oshiradi, turmush sifatini pasaytiradi va avval ko’rilmagan global geo-siyosiy, iqtisodiy va moliyaviy salbiyliklarga olib keladi. Xullas uning MAGA shiorlari Make America Ghost Again bo‘lib qolishi hech gap emas…
@chiroylimoliya shaxsiy fikrlar
Amerika ko‘priklarni buzish orqali emas, ularni qurish orqali buyuk bo‘ladi.
Buyuklar quradi, buzmaydi.