#taqriz
Кен Кизининг "Какку уяси узра парвоз" романини тугатдим. Ҳа, бу воқеа содир бўлди дўстлар, мен яна китоб ўқишга ўзимда ирода топа олдим:)
Какку уяси узра парвоз асари бир қарашда жиннихонадаги "телба" ҳақидаги асар. Уни юзаки ўқиб, муаллифнинг учинчи қўлдан келган таржимасидан (китоб оригинал тилдан эмас, рус тилидан таржима қилинган) омон чиққан метафораларни хазм қила олсангиз, асар аслида тизим ҳақида. Руҳий касаллар шифохонаси қўпол қилиб айтганда жиннихона мисолида, муаллиф, аслида жамиятнинг кичик моделини ясайди. Бу жамият авторитар режим устига қурилган ва унда Катта Ҳамшира (Катта Оға образига ишора) мутлоқ диктатордир.
Меҳрибон диктатор қурган тизимда пайдо бўлган, бошқа беморларга ўхшамаган телба эса, бу тизимнинг абсурд эканлигидан ҳайратда. У тизимнинг одамларни шахссизлантиришга, уларни "винтикларга" айлантиришга бўлган интилишига қарши чиқади. Албатта у ҳам адолатнинг намунали ҳимоячиси эмас, ўзига яраша камчиликларга эга, унчалик ёқимли бўлмаган қаҳрамон. Бироқ битта қолипга мослаштирилган жамиятда айнан шунақалар мухолифатчи бўлмаса, унда кимдан нажот кутиш мумкин?
Макмёрфининг исёни – бу тизимга қарши курашнинг метафораси, индивидуалликни ҳимоя қилиш учун кураш. У индивидуалликнинг ноёб хусусиятларини йўқ қилиб, ўзига итоаткор, "нормал" фуқароларни яратувчи тизимга қарши ўзининг радикал услубида курашади. Соат механизми каби ишлайдиган тизимга тушган бу вирус диктаторга ёқмайди, ахир у нормал лақабини қўйган қолипга бу телба мос эмас. Буни тушуниб етган диктатор барча даврлардаги барча диктаторлар каби мухолифатга қарши аёвсиз ва ноқонуний усуллар билан жангга киришади. Оқибатларини эса китобхонни ўзига қолдираман.
Кизи замонавий жамиятдаги назорат механизмларини, мослашмаган шахсларга нисбатан муносабатни ва инсон руҳининг эркинликка бўлган интилишини моҳирона тасвирлайди. Роман ўқувчиларни бугунги жамият талабларига қарши чиқишга, ўз индивидуаллигини сақлаб қолишга ва тизим томонидан манипуляция қилишга йўл қўймасликка ундайди. 1984 асаридан фарқли ўлароқ бу асарда қувноқлик ва келажакка умид бор. Бунга унинг финалини мисол қилиб келтириш мумкин, бу ҳудди инсоннинг ўз эркинлиги учун курашининг ифодаси ва тизимни енгиш мумкинлигига ишонч белгисидек туюлди менга.
Ўқишни барчага тавсия қиламан. Агар кўрмаган бўлсангиз шу номли фильмни ҳам албатта кўринг. Цензура даврида ижод қилиш имконсиз дейдиган ижодкорларни мана шу метафораларга бой роман билан юзига солсангиз ҳам бўлади. Таржима ва сифатли китоб учун эса Забаржад медиага раҳмат.
Prizma