Postlar filtri


"Tildan toyish"

Toymoq feʼli silliq sathda sirpanib yiqilmoq maʼnosida qoʻllaniladi. Koʻchma maʼnoda qoʻllanganda xato qilish, va baʼzida shu xato yuzasidan kelib chiqadigan yomon vaziyatni anglatadi.

Oʻzbek xalq ogʻzaki ijodida: 
Tildan toygan yig'laydi, 
Tilini tiygan gullaydi.


degan maqolga koʻzimiz tushadi.
"Tildan toyish" jumlasi aytilgan gap tufayli odamda noʻoʻrin vaziyat yuzaga kelishini, va odamni afsusga qoʻyib, qaysidir maʼnoda "toydirishini" ifodalaydi.

@Xyuston


🏆 Bangladeshda oʻtkazilayotgan 1-Osiyo chempionati 2025-da 🇺🇿 Oʻzbekiston amputantlar terma jamoasi ketma-ket 4 oʻyinda yirik hisobda gʻalaba qozonishdi.

Ular ertaga final oʻyinini oʻtkazishadi.

Bangladesh, Dakka. Stadion - Bashundxara Kings Arena.

Vaqt: 12.02.2025 soat 14:00. (Toshkent vaqti)

🇺🇿Uzbekiston - Indoneziya🇮🇩

Yuqorida esa ular erishgan yutuqlar. Har bir terma jamoa havas qilsa arzigulik yutuqlarga erishishgan.

Hamyurtlarimizni qoʻllab-quvvatlab turamiz!
🇺🇿Oʻlgʻa Oʻzbekiston 🇺🇿


"London 1666-yilda deyarli yo‘q bo‘lib ketishi mumkin edi!"

1666-yil sentabr oyida Londonda katta yong‘in boshlanadi. Olov butun shaharni qamrab oladi va to‘rt kun davomida davom etadi. Biroq, bu oddiy yong‘in emas edi—shaharni deyarli xaritadan o‘chirib tashlay yozgan!

80 mingga yaqin odam boshpanasiz qoladi.

13 mingdan ortiq bino yonib ketadi.

Shaharning yarmi deyarli vayron bo‘ladi.

Ammo eng qiziq tomoni shundaki, bu yong‘in shaharni vabo kasalligidan qutqarib qolgan deb qaraladi.

1665-yilda Londonda buyuk vabo epidemiyasi avj olgan edi. Minglab odamlar o‘lgan, ko‘chalar dahshatli ahvolda bo‘lgan. Ammo 1666-yildagi yong‘in kasallik o‘chog‘ini yo‘q qilib, shahardagi sanitariya sharoitini majburan yaxshilagan.

Agar bu yong‘in bo‘lmaganida, ehtimol Londonda vabo yana bir necha yil davom etib, shahar aholisining katta qismini yo‘q qilgan bo‘lar edi.

Ba’zan eng katta falokatlar kutilmagan tarzda foydali oqibatlarga olib kelishi mumkin!

@Xyuston


"Qush suti"

Bu ibora qadimgi yunon manbalarida ilk bor tilga olingan. Koʻz koʻrib, quloq eshitmagan, imkonsiz gʻayrioddiy narsalar ma'nosida qoʻllanadi.

@Xyuston


Spartaliklar qat’iyatli, kamgap, harbiy intizomga asoslangan jamiyatga ega xalq edi. Ularning tarbiyasi bolalikdan boshlab harbiy hayotga tayyorlashga qaratilgan bo‘lib, har qanday qo‘rqitish yoki tahdidlarga bo‘ysunmaslikni o‘rgatgan.

Miloddan avvalgi IV asrda Makedoniya qiroli Filip II Yunoniston shahar-davlatlarini zabt eta boshladi. U Spartaga maktub yo‘llab, shunday tahdid qilgan:

"Agar men Spartaga kirib borsam, uni butunlay vayron qilaman."

Spartaliklar bunga faqat bitta so‘z bilan javob qaytargan:

"Agarda..." Ya'ni "Agar bosib olsang" deya oʻzlarining qisqa va ma'noli gapirishini va janglardan qoʻrqmasligini bildirishgan.

PS: Qalqondagi Λ belgisi esa erkaklik ramzi hisoblanadi.

@Xyuston


"Ayyuhannos solmoq"

Ibora baqiriq-chaqiriq va dod-faryod bilan boshiga ko‘tarish ma’nosini bildiradi.

“O‘zbek tilining etimologik lug‘ati”da “ayyuhannos” soʻzi arabchada ey undovini ifodalovchi ayyuha so‘zi, al- aniqlik artikli va odamlar ma’nosini bildiruvchi nas so‘zidan tarkib topgan.

Qadimda jarchilar odamlarni chaqirish yoki ularga e’lon qilish maqsadida baland ovozda “Ayyuhannos!” deb murojaat qilganlar. Chunki ular xabarlarini katta olomon orasida eshittirishlari kerak bo‘lgan. Bu so‘z dastlab xitob sifatida ishlatilgan bo‘lsa, vaqt o‘tishi bilan shovqin ko‘tarish va baqir-chaqir holatlariga nisbatan ham qo‘llanadigan bo‘lib ketdi.
Foydalanildi: Daryo.uz

@Xyuston


Ok (Okey)

Inglizcha "Okay" (qisqartmasi Ok, O.K.) — bu xalqaro so‘z bo‘lib, rozilik va tasdiq ma’nosini anglatadi. O‘zbek tiliga mos ravishda "Xo‘p", "ha", "hammasi joyida", "yaxshi" va "to‘g‘ri" deya tarjima qilinadi. Ushbu so‘z dastavval Amerika Qo‘shma Shtatlarida paydo bo‘lib, keyinchalik butun dunyoga keng tarqalgan va hozirda eng ko‘p foydalaniluvchi inglizcha so‘z sifatida e’tirof etilgan. 2014-yil 23-martda mazkur so‘zning 175 yilligi nishonlangan. O.K. so‘zi bugungi kunda hamma joyda juda keng qo‘llanilmoqda va uning kelib chiqishi to‘g‘risida har xil fikrlar mavjud.

Birinchi taxminga ko‘ra, "O.K." ilk marotaba 1839-yilda Boston gazetasida bosilgan maqolada hazilomuz tarzda tilga olingan va inglizcha "Oll Korrekt" ( "All correct"— "hammasi to‘g‘ri") iborasining qisqartmasini bildirgan.

Ikkinchi taxminga binoan, O.K. AQSh prezidenti Martin Van Byuren tug‘ilgan joy — Nyu-Yorkdagi Kinderxuk (Kinderhook) shaharchasi nomidan olingan. Aniqrog‘i, Van Byuren 1840-yildagi saylov kampaniyasida o‘ziga Old Kinderhook taxallusini tanlagan va bu taxullus qisqartirilib "O.K." shaklida mashhur bo‘lgan.

Shunga o‘xshash yana bir taxmin mavjud, unga asosan, AQShning yana bir prezidenti Endryu Jekson qaror va farmon qabul qilishda doim "O.K." iborasini ishlatgan, ya’ni loyihalar bilan tanishib chiqib "hammasi to‘g‘ri" deya imzo chekkan.

"O.K." nemischa so‘zdan kelib chiqqan degan qarash ham keng tarqalgan. Gazetada chop etilishidan oldin maqolalar muharrirlarga yuborilgan va ular matndan xato topishmasa, maqolaga "O.K" ( Ohne Korrektur— tuzatishlar yo‘q) belgisini qo‘yib berishgan.

Fransuzlar ushbu ibora urush paytida paydo bo‘lgan deb hisoblashadi. Ikkinchi jahon urushi paytida ingliz uchuvchilari tomonidan keng qo‘llanila boshlangan, ular bazaga hech qanday yo‘qotish yo‘qligi va umuman aviatsiyada hech qanday muammo yo‘qligi haqida xabar berishda 0K ("0 killed")— "halok bo‘lganlar yo‘q" dan foydalanishgan.

AQShning Oklaxoma shtati aholisi esa "O.K."ni o‘z shtatlarining nomidan kelib chiqqan deb da’vo qilishadi.

AQShda va ko‘plab mamlakatlarda OK ni maxsus imo-ishora orqali ifoda etish keng yoyilgan — bosh va ko‘rsatkich barmoq uchlarini bir- biriga tekkizib, halqa hosil qilinadi. Biroq, bu ishora Braziliyada juda salbiy qabul qilinadi.
Manba:Aniq.uz

@Xyuston


"Sem amaki"

Bu ibora 1812 yilda paydo bo’lgan. Oradan faqat 40 yil o’tganidan keyin Amerika bayrog’ining ranglariga mos kiyimdagi oq sochli silindr uslubidagi shlyapa kiygan qariyaning surati paydo bo’lgan.

Iboraning kelib chiqishi hanuzgacha juda ko’p bahslarga sabab bo’lib kelmoqda. Odatda “Sem amaki” deyilganida 1812-1815 yillarda Angliya bilan bo’lgan urush paytida amerikalik askarlarga go’sht yetkazib berib turgan savdogar Semyuel Uilson bu iboraning kelish chiqish manbai sifatida keltiriladi. Semyuel Uilson yetkazib berayotgan mol go’shtining bo’laklarida davlat buyurtmasi ekanligini yuildirish uchun “U.S.” harflari bilan belgilangan tamg’a bo’lgan. Ammo xushchaqchaq askarlar bu qisqartmaga boshqa kengaytirib o’qishni o’ylab topganlar – Uncle Sam (Sem Amaki). Bu hazil juda ildiz otib yubordi va Sem Amaki Amerika Qo’shma Shtatlarini tanishtiruvchi timsolga aylanib qoldi.

Yuqoridagi suratda esa, 1917 yilda Amerika hukumati buyurtmasiga asosan Djeyms Montgomeri Flegg oʻzining bebaho ijod mahsulini yaratgan. Ushbu surat orqasidan oʻng minglab koʻngillilar AQSH armiyasiga borishgan.

Yuzida qat’iyatlik, jiddiylik, talabchanlik paydo bo’lgan Sem amaki plakatdan butun millatga murojaat qilib turgandi: «I Want You' for a US Army» (Seni Amerika Qo’shma Shtatlari armiyasida kutaman). Ushbu plakatning notiqliligi bilan birga ko’zga ko’rinar obrazi ushbu da’vatga inkor bilan yondoshishga zarracha ham imkon qoldirmagan.

@Xyuston


"Er-xotin qo‘sh, ho‘kiz"

Mazkur maqol hozirgi kunda er va xotin bir-biriga yelkadosh, ko‘makchi bo‘lishi kerak, oilaning moddiy tashvishlarini birga hal qilishi lozim, deb tushuniladi. Ammo xotinni ho‘kizga o‘xshatish ko‘pam durustmas. Aksincha, oilani moddiy ta’minlash erning zimmasida bo‘lgan. Bizningcha, maqolning yuqoridagidek talqini qo‘sh (omoch) va ho‘kiz so‘zlari orasidagi vergulni tushirib yozishdan kelib chiqqan. Agar maqoldagi vergul tiklansa, “Er-xotin qo‘sh, ho‘kiz” shaklida bo‘ladi. Bu bilan xotin qo‘sh bo‘lsa, er uni tortuvchi, degan mazmun chiqadi. Er-xotin - ikki ho‘kiz deyish qoʻpolroq koʻrinadi.
Manba: Sputnik

@Xyuston


Toshbaqa uchadimi?

Asosan iborani mushkul ishlarni qilishda, qonun bilan ilojsiz sanalgan ishlarni noqonuniy tarzda bolsa ham bitirgan kishilarni ogʻzidan eshitamiz. Ular uchun hamma narsaning iloji bor, hatto toshbaqaning uchishini ham.

Ibora ham ayni shu ma'noda ishlatiladi. Ilojsiz, qiyin, mushkul yumushlarni bajarganda yoki bajarishdan oldin muallifi tomonidan ishlatiladi (Toshbaqa ushadi desam, uchadi).

Yitrqich qushlar (burgut, boltayutar) quyon, sugurdan tashqari toshbaqalar bilan ham oziqlanadi. Burgutlar toshbaqalarni oʻzi bilan osmonga koʻtarib biror xarsang toshga tashlaydi va toshbaqaning toshi yorilgandan soʻng uni goʻshtini yeydi. Shunday kunlardan bir kuni Burgut toshbaqani adashib, odamning boshiga tashlaydi. Qattiq zarb bilan boshga tushgan toshbaqa insonni oʻldiradi.

Buni esa Qadimgi Rim tabiatshunosi Gay Pliniy (mil.avv 23-79-yy) koʻrgan va oʻzining 37 kitobdan iborat "Tabiat tarixi" asarida toshbaqalarni uchadi deb yozib qoldirgan.

@Xyuston


Toshbaqa uchadimi?

1k 0 0 18 28

"Zamzam"

Makka shahridagi muqaddas buloq. Uning tarixi haqidagi rivoyatlarda buloqning paydo boʻlishi Ibrohim (as)ning oʻgʻli Ismoil (as)ning tugʻilishi bilan bogʻliqligi aytiladi:choʻlda qoldirib ketilgan bibi Hojar chaqalogʻi (Ismoil) dunyoga kelgach, yuvinish va chanqovini bosish maqsadida suv axtarib shu yaqindagi Safo va Marva tepaliklari orasida yetti marta yelib-yuguradi. Payg'ambarlar tarixi kitobida yozilishicha shu vaqtda bir farishta qanotlari bilan yer kavlab suv chiqargan. Hojar onamiz esa koʻp suv chiqqanini koʻrib "Toʻxta, toʻxta", ya'ni "Zamzam" deydi.

Buloq nomi shundan kelib chiqqan deya ishoniladi.

@Xyuston


"Koʻcha-koʻy"

Bu soʻz qulogʻimizga juda tanish soʻzlar qatorida turadi. "Koʻcha-koʻy nima deydi", "Koʻcha-koʻyda shasharmanda boʻlamiz"(Negadur ijobiy misol kelmadi) va hokazo. Koʻcha bu - koʻcha. Koʻychi?

"Koʻy" soʻzi turkiy soʻz boʻlib "qishloq" degan ma'noni bildiradi. Va hozir zamonaviy Turk tilida ham qishloqni ifodalashda shu soʻzdan foydalaniladi.

@Xyuston


"Ketmoni uchmadi" va "Ari oʻldirib qoʻygan"

Iboralar ishi yurishmagan, omadi chopmagan kishilarga nisbat berilganda ishlatiladi.

Iboraning kelib chiqishi ham ayni oʻsha siz bilgan film "Abdullajon" ga borib taqaladi. "Rais buva" rolini qoyilmaqom gavdalantirgan Toʻychi Oripov iboradagi "koʻngilsizlik"larning boshida turgan. Film 1991-yilda namoyish etilgan.
Kino-teatr.Ru da reyting: 8.8/10.

@Xyuston


"Do'ppisi yarimta"

Ibora gʻam tashvishi yoʻq, parvoyi falak, begʻam ma'nolarida keladi.
Iboraning kelib chiqishi haqida shunday ma'lumot keltiriladi: "Ilgari vaqtlarda haddan tashqari xursand bo'lib yurgan chapani odam do'ppisini yarim qaytoqi qilib, boshiga qo'ndirib yurardi. Bu bilan o'zining vaqti chog'ligini bildirardi. Do'ppini yarimta qilib yuradiganlarga uy-ro'zg'or, bola-chaqa tashvishi tushmagan, bo'ydoq, o'spirin yigitlar o'rtasida ko'p bo'lardi". Yoki do'ppini yechib, irimigagina qoqib qayta boshga qo'ndirish holati ham mavjud. Xuddi shunga o'xshash holat boshqa xalqlarda ham kuzatilib qoladi. Masalan, shapka asosiy bosh kiyim sanalgan xalqlarda (masalan rus millatida) quvonchli onning ifodasi sifatida qo'l bilan shapkani boshning old qismi peshonaga qarab siljitish holati uchraydi.

@Xyuston


"Attorning qutisiga sigʻmaydi"

Attor — arabcha, “atir sotuvchi” degan maʼnoni bildiradi. Hozirgi kunda atir, parfyumeriya sotuvchisiga nisbatan qoʻllaniladi. Lekin ilgari maʼno doirasi kengroq boʻlgan. Attorlar asosan giyohlar bilan shugʻullangan. Sotuvdagi atir upalar ziravor, sovunlar, yuz uchun boʻyoqlar, damlamalarni turli giyohlar orqali tayyorlagan. Ularning ishlatgan qutisi kichik bo‘lib, faqat kerakli narsalar sig‘ar, oʻzidan xushboʻy hid taratar edi. Maʼlumot oʻrnida: Farididdin Attorning taxallusi ham oʻzi tabib boʻlmasada giyohlardan damlama tayyorlashi boʻyicha mashhur boʻlgani uchun qoʻyilgan.

Bugungi kunda bu ibora ko‘proq og‘zaki so‘zlashuvda, xususan, biror kishining nooʻrin harakatlariga, meʼyordan oshish holatlariga nisbatan ishlatiladi.

@Xyuston

896 0 10 2 14

18 446 744 073 709 551 615.

Bu raqamlar jamlanmasi o'n sakkiz kvintillion, to'rt yuz qirq olti kvadrillion, yetti yuz qirq to'rt trillion, yetmish uch milliard, yetti yuz toʻqqiz million, besh yuz ellik bir ming olti yuzi o'n besh - deb oʻqiladi.
Shaxmat tarixiga bir nazar!

Asfonaga koʻra shaxmat (chaturanga)ning ixtirochisi Seta hisoblanadi. Uning ixtirosini eshitgan Hind podshohi Sheram uni mukofotlash uchun oldiga chaqiradi. Sheram Setaga tila tilagingni bu oʻyin uchun seni istaganingni beraman - deb aytadi. Seta oʻylab koʻrishi uchin vaqt soʻrab, ertasiga keladi. Va
-birinchi katak uchun 1dona
-ikkinchisi uchun 2 dona
-uchinchisiga 4 dona
-toʻrtinchisi uchun esa 8 dona... va hokazo. Shaklida bugʻdoy soʻraydi. Bundan podshoh anchchiqlanadi. Sababi esa bunchalik kam va koʻrimsiz mukofot bilan podshohni kamsityapti deb oʻylaydi. Setaga tashqarida kutishini aytib, xizmatkorlari u aytgan bugʻdoyni olib chiqib berishini buyuradi. Tush vaqtida ham kech tushganda ham olimlar u aytgan bugʻdoyni sanab tugatolmaydi. Sheram borgan sari gʻazabga minib ertalabgacha tugatishmasa chora koʻrishlarini aytadi. Va ertasiga bir kishi kirib hisoblab boʻlishganini va uncha bugʻdoy nafaqat saroyda balki yer yuzida yoʻqligini aytishadi. Undan soʻng Sheram Setani qanday rozi qilgani haqida ma'lumot yoʻq. Balki tilli, kumush bergan. Balki saltanat yari yoki oʻzini yoʻq qilib qoʻya qolganmi hech kim bilmaydi.

PS: Matematiklar hisoblab chiqqan son esa yuqorida turibdi. Agar siz ham hisoblab koʻrmoqchi boʻlsanggiz birdan boshlab 1,2,4,8,16... 64gacha sonlarni koʻpaytirib chiqishingiz mumkin. Meni esa sabrim yetmadi.

Odnoklassniki: "Shaxmat klubi"dan foydalanildi.

@Xyuston

753 0 9 13 19

"Burnidan ip oʻtkazmoq"

-Odam tanasidagi eng sezmas joyi qayer? deb so'rashganida Suqrot
- Burun, deb javob beribdi.
-Nimaga Burun?, deb so'rashibdi.
-Buvim bobomning burnidanip oʻtkazib olgan, buni esa bobom butun umr sezmagan - deb javob beribdi.

Koʻrinib turibdiki iboraning kelib chiqishi juda uzoq davrga borib taqaladi. Balki bu iboraning muallifi Suqrot ham emasdur lekin bizda boshqa ma'lumotlar topilmadi. Endi topildi😁

Yirik shoxli hayvonlar, asosan buqalarni boshqarishda ularning burnidan bogʻich, halqa oʻtkazishgan. Bu esa buqalarning ortiqcha harakatiga toʻsqinlik, uni tutgan odamga esa qulaylik bergan. Ya'ni oʻz yoʻliga yurgizgan. Ibora shundan kelib chiqqan deyiladi.
Manba:'https://t.me/Xyuston/374?comment=619' rel='nofollow'>https://t.me/Xyuston/374?comment=619

Ibora biror kishini oʻz yoʻliga yuradigan qilmoq, aytganini qildirmoq ma'nolarida qoʻllanadi.

@Xyuston


"Eng baxtli oilada er qoʻl, xotin esa koʻz boʻladi"

Bu Yaponiyaning oʻziga xos iboralaridan boʻlib, xalq orasida anchayin mashhur hisoblanadi. Qoʻl ogʻriganda koʻz yoshlanishi va koʻz yoshlanganda qoʻl bilan yoshni artish iboraning asosi hisoblanadi. Ya'ni er va xotin doim birga harakatda boʻlishi nazarda tutiladi.

PS: Qanday ajoyib oʻxshatish😀

@Xyuston


Video oldindan ko‘rish uchun mavjud emas
Telegram'da ko‘rish
Mariya Kyuri- U Nobel mukofotiga sazovor bo'lgan birinchi ayol, Nobel mukofotini ikki marta qo'lga kiritgan tarixdagi birinchi olima(1903-yil fizika bo'yicha P. Kyuri va A. Bekkerel bilan hamkorlikda,; 1911-yil kimyo bo'yicha) va ikki ilmiy sohada Nobel mukofotini qo'lga kiritgan yagona inson. Uning turmush o'rtog'i Pyer Kyuri ushbu mukofot sovrindori bo'lgan va bu orqali bunday natijalaga erishgan tarixdagi birinchi oilaga aylanishgan. Kyurilar oilasi jami hisobda beshta Nobel mukofotiga sazovor bo'lishgan.

Dunyoni ilm bilan ham boshini egsa boʻladi. Faqat unda oʻziz bilan oʻziz kurashasiz!

878 0 10 4 19
20 ta oxirgi post ko‘rsatilgan.